Realizacja głosek w rozwoju mowy dziecka:
0 – 1 roku – dziecko komunikuje się z dorosłymi za pomocą krzyku, a także głuży i gaworzy. Pod koniec tego okresu pojawiają się pierwsze wyrazy np. mama, tata, baba oraz mogą występować wyrażenia dźwiękonaśladowcze np. „am” – jedzenie, „be” – owca.
1 – 2 lata – występują w mowie dziecka prawie wszystkie samogłoski, z wyjątkiem nosowych (ą, ę) oraz niektóre spółgłoski (p, b, m, t, d, n, ś, ź, ć dź). Pozostałe zastępowane są innymi łatwiejszymi w realizacji. Maluch używa głównie wypowiedzi jednowyrazowych, a także stosuje wykrzyknienia np. „bum!”, „bach!” i wyrażenia dźwiękonaśladowcze.
2 – 3 lata – dziecko porozumiewa się prostymi zdaniami (najczęściej 2,3-elementowymi). Wypowiada wszystkie samogłoski, powinna być utrwalona wymowa głosek przedniojęzykowo-zębowych (t, d, n), środkowojęzykowych (ś, ź, ć, dź). Głoski dwuwargowe (p, b, m) nie powinny sprawiać trudności. W mowie dziecka występują też głoski (pi, bi, mi, ni, fi, wi, li, ki, gi), głoski wargowo-zębowe oraz półsamogłoski (j, ł). Najczęściej pod koniec tego okresu pojawiają się tylnojęzykowe (k, g, h), ale mogą też występować wcześniej – nawet u 1,5 rocznego malucha.
3 – 4 lata – w tym wieku maluch potrafi w sposób zrozumiały porozumieć się z otoczeniem, stosując bardziej rozbudowane zdania, mogą pojawiać się błędy w wypowiedziach. Głoski tylnojęzykowe (k, g, h), wargowo-zębowe (w, f) są już utrwalone. Występuje przedniojęzykowo-dziąsłowa (l). Pod koniec tego etapu pojawiają się głoski przedniojęzykowo-zębowe (s, z, c, dz).
5 – 6 lat – dziecko w swobodny sposób prowadzi dialog, używając zdań złożonych. Realizuje głoski przedniojęzykowo-dziąsłowe (sz, ż, cz, dż) oraz zazwyczaj pod koniec tego okresu pojawia się drżąca głoska przedniojęzykowa (r).
7 lat – dziecko powinno mieć już utrwaloną poprawną wymowę wszystkich głosek oraz opanowaną technikę płynnego mówienia.
Pamiętajmy o tym, że każde dziecko jest inne i rozwija się we własnym tempie. Nieznaczne opóźnienia rozwoju mowy, nieco późniejsze pojawienie się jakiejś głoski, nie jest równoznaczne z występowaniem zaburzenia. Jeśli jednak rodzic zauważy odstępstwo od normy, powinien bacznie obserwować swojego malucha. Opóźnienia w pojawianiu się poszczególnych etapów rozwoju mowy nie powinny wynosić więcej niż 6 miesięcy. W przypadku większej zwłoki zalecana jest konsultacja z logopedą.
Bibliografia:
Demel G.: Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola. WSiP, Warszawa 1998
Kaczmarek L. ”Kształtowanie się mowy dziecka.”, Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań, 1953
Minczakiewicz E. M.: Mowa, rozwój, zaburzenia, terapia, WSP, Kraków 1997
Styczek I. „Logopedia.”, PWN, Warszawa, 1981
Zaleski T.: Opóźniony rozwój mowy,PZWL, Warszawa 1992